Lao động · 13 phút · 2026-08-25
Nghị định 283/2026: Từ 10/9, công ty ký sai hợp đồng lao động bị phạt bao nhiêu?
Từ 10/9/2026, Nghị định 283/2026/NĐ-CP thay thế Nghị định 12/2022. Trốn đóng BHXH bị phạt tới 150 triệu đồng với doanh nghiệp, không ký hợp đồng sau thử việc bị phạt tới 10 triệu. Đọc để biết hợp đồng lao động của bạn có đang bị vi phạm không.
Hai tháng thử việc, rồi không có gì cả
Tình huống minh họa: Nam thử việc vị trí nhân viên kinh doanh trong 2 tháng. Hết thời gian, quản lý nhắn "em làm tốt, tiếp tục nhé" — rồi thôi. Không có hợp đồng lao động chính thức nào được ký. Nam vẫn đi làm, vẫn nhận lương, nhưng lương vẫn giữ nguyên mức thử việc, và không thấy công ty nhắc gì đến bảo hiểm xã hội.
Bốn tháng sau Nam nghỉ việc. Lúc này mới phát hiện: suốt 6 tháng, công ty chưa từng đóng một đồng BHXH nào cho mình. Không có thời gian tham gia bảo hiểm thất nghiệp, đồng nghĩa với việc không đủ điều kiện hưởng trợ cấp thất nghiệp.
Nam nghĩ đây là chuyện "công ty làm ăn kiểu gia đình, thôi bỏ qua". Thực tế, đó là ít nhất ba hành vi vi phạm hành chính — và từ ngày 10/9/2026, khung phạt cho những hành vi này thay đổi đáng kể.
1. Từ 10/9/2026: Nghị định 283/2026 thay thế Nghị định 12/2022
Ngày 15/7/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 283/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội và người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Nghị định gồm 6 chương, 68 điều, có hiệu lực từ ngày 10/9/2026 và thay thế Nghị định 12/2022/NĐ-CP đã áp dụng suốt hơn 4 năm qua.
Đây không phải một bản sửa đổi nhỏ. Ba thay đổi lớn nhất:
- Lần đầu tách bạch "chậm đóng" và "trốn đóng" BHXH thành hai hành vi riêng, với hai khung phạt riêng (Điều 44 và Điều 46).
- Nâng đáng kể mức phạt ở nhiều nhóm hành vi, đặc biệt nhóm bảo hiểm.
- Bổ sung các trường hợp bắt buộc chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra khi có dấu hiệu tội phạm.
2. Đọc mức phạt thế nào cho đúng: cá nhân hay doanh nghiệp?
Đây là chỗ rất nhiều bài báo tóm tắt gây hiểu nhầm, nên cần nói rõ trước.
Theo Điều 7 Nghị định 283/2026/NĐ-CP, mức phạt tiền ghi trong các Chương II, III, IV của nghị định là mức áp dụng với cá nhân vi phạm (trừ một số điều được liệt kê cụ thể vốn dành riêng cho tổ chức). Tổ chức vi phạm cùng một hành vi thì bị phạt gấp 02 lần mức phạt của cá nhân.
Tổ chức ở đây bao gồm doanh nghiệp thành lập và hoạt động theo pháp luật Việt Nam, chi nhánh và văn phòng đại diện của doanh nghiệp Việt Nam hoặc nước ngoài hoạt động tại Việt Nam.
Quy tắc bỏ túi: thấy con số nào trong nghị định, nếu bên vi phạm là công ty thì nhân đôi.
Vì vậy, trong bài này, mỗi mức phạt sẽ được ghi theo cặp: mức cá nhân → mức doanh nghiệp.
3. Nhóm lỗi về giao kết hợp đồng lao động và thử việc
Đây là nhóm liên quan trực tiếp nhất tới người lao động phổ thông — và cũng là nhóm bị vi phạm nhiều nhất vì cả hai bên đều tưởng "không sao".
| Hành vi của người sử dụng lao động | Phạt cá nhân | Phạt doanh nghiệp |
|---|---|---|
| Không giao kết hợp đồng lao động khi thử việc đạt yêu cầu | 2 – 5 triệu | 4 – 10 triệu |
| Yêu cầu thử việc quá 01 lần đối với một công việc | 2 – 5 triệu | 4 – 10 triệu |
| Thử việc quá thời gian thỏa thuận hoặc vượt quá thời gian luật cho phép | 2 – 5 triệu | 4 – 10 triệu |
| Trả lương thử việc thấp hơn 85% mức lương của công việc đó | 2 – 5 triệu | 4 – 10 triệu |
| Không khai trình việc sử dụng lao động hoặc không lập sổ quản lý lao động | 1 – 3 triệu | 2 – 6 triệu |
Nhân đây, "thời gian luật cho phép" là bao nhiêu? Bảng trên có nhắc hành vi thử việc quá thời hạn, nhưng để tự đối chiếu thì bạn cần chính con số. Điều 25 Bộ luật Lao động 2019 quy định thời gian thử việc tối đa theo tính chất và mức độ phức tạp của công việc:
| Loại công việc | Thử việc tối đa |
|---|---|
| Người quản lý doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp, Luật Quản lý và sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp | 180 ngày |
| Công việc của chức danh nghề nghiệp cần trình độ chuyên môn, kỹ thuật từ cao đẳng trở lên | 60 ngày |
| Công việc của chức danh nghề nghiệp cần trình độ trung cấp, công nhân kỹ thuật, nhân viên nghiệp vụ | 30 ngày |
| Công việc khác | 06 ngày làm việc |
Kèm theo là một nguyên tắc rất hay bị vi phạm: mỗi công việc chỉ được thử việc một lần.
Quay lại tình huống của Nam ở đầu bài. Nam thử việc 2 tháng cho vị trí nhân viên kinh doanh — mốc 60 ngày này chỉ hợp pháp nếu vị trí đó thuộc nhóm chức danh cần trình độ từ cao đẳng trở lên; nếu không, thời hạn đúng chỉ là 30 ngày, thậm chí 06 ngày làm việc. Nghĩa là sai phạm có thể đã bắt đầu ngay từ giai đoạn thử việc, trước cả những gì xảy ra sau đó.
Tiếp đó, việc công ty không ký hợp đồng lao động sau khi thử việc đạt yêu cầu và tiếp tục trả lương ở mức thử việc là hai lỗi độc lập nữa, chưa tính phần bảo hiểm.
Điểm đáng chú ý: mức phạt cho nhóm thử việc không đổi nhiều so với Nghị định 12/2022. Nghĩa là chế tài cho việc "ăn gian" giai đoạn thử việc vẫn tương đối nhẹ — và đó chính là lý do bạn phải tự bảo vệ mình bằng hợp đồng chứ không thể trông chờ vào mức phạt để răn đe doanh nghiệp.
4. Nhóm bảo hiểm xã hội: đây mới là chỗ tăng mạnh
Chậm đóng và trốn đóng — hai chuyện khác nhau
Trước đây, hai hành vi này thường bị gộp chung khi xử lý. Nghị định 283/2026 tách thành hai điều riêng, với hai công thức tính phạt khác nhau — và chênh lệch giữa hai khung là đáng kể.
Về bản chất:
- Chậm đóng: có kê khai, có nghĩa vụ, nhưng nộp muộn.
- Trốn đóng: cố ý không kê khai, kê khai thiếu người, thiếu tiền lương làm căn cứ đóng, hoặc né tránh nghĩa vụ.
Hai khung phạt: 12 – 15% và 18 – 20%
Điểm cần nhớ: tiền phạt ở nhóm này không phải một con số cố định, mà tính theo tỷ lệ phần trăm trên chính số tiền vi phạm.
| Hành vi | Mức phạt | Trần |
|---|---|---|
| Chậm đóng BHXH bắt buộc, BHTN | 12 – 15% tổng số tiền chậm đóng | tối đa 75 triệu (cá nhân) → 150 triệu (tổ chức) |
| Trốn đóng BHXH bắt buộc, BHTN | 18 – 20% tổng số tiền trốn đóng | tối đa 75 triệu (cá nhân) → 150 triệu (tổ chức) |
Cách tính này quan trọng với người lao động hơn vẻ ngoài của nó: số tiền phạt tỷ lệ thuận với số tiền công ty đã không đóng. Doanh nghiệp càng để lâu, càng nhiều người, thì phần phạt càng lớn — chứ không dừng ở một mức cố định như nhiều người vẫn tưởng.
Một hành vi khác thường bị bỏ qua: không đăng ký trong 60 ngày
Hành vi không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người phải tham gia BHXH bắt buộc bị xử phạt riêng, và đây mới là nhóm được chia bậc theo quy mô lao động:
| Số người lao động bị ảnh hưởng | Phạt cá nhân | Phạt doanh nghiệp |
|---|---|---|
| Từ 01 đến 50 người | 5 – 10 triệu | 10 – 20 triệu |
| Từ 51 đến 100 người | 10 – 15 triệu | 20 – 30 triệu |
| Từ 101 người trở lên | 15 – 20 triệu | 30 – 40 triệu |
Lưu ý về cách xếp loại, vì chỗ này rất dễ nhầm: theo Điều 38 Luật BHXH 2024, việc không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người phải tham gia trong thời hạn 60 ngày thuộc nhóm chậm đóng — chưa phải trốn đóng. Quá mốc 60 ngày mà vẫn chưa đăng ký đủ thì chuyển thành trốn đóng theo Điều 39. Ranh giới này được phân tích kỹ trong bài Chậm đóng và trốn đóng BHXH khác nhau thế nào.
Tiền phạt chưa phải là hết
Đây là phần quan trọng nhất với người lao động, và cũng là phần ít được nhắc tới nhất.
Bên cạnh tiền phạt, người sử dụng lao động vi phạm còn buộc phải đóng đủ số tiền BHXH bắt buộc đã trốn đóng, đồng thời nộp thêm khoản tiền bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền và số ngày trốn đóng.
Nói cách khác: khoản BHXH bị trốn không "mất luôn" — nó là nghĩa vụ vẫn còn nguyên, cộng thêm lãi phạt theo ngày. Nếu bạn phát hiện công ty chưa đóng BHXH cho mình, thời gian đó vẫn có thể được truy thu và ghi nhận. Đây là lý do bạn nên khiếu nại sớm thay vì bỏ qua.
5. Ba điểm mới khác đáng chú ý
Thời hiệu xử phạt kéo dài với lĩnh vực đưa người lao động đi nước ngoài. Thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng được nâng từ 01 năm lên 02 năm. Với người lao động xuất khẩu — nhóm thường chỉ phát hiện mình bị thiệt sau khi đã về nước — đây là thay đổi có ý nghĩa thực tế.
Bắt buộc chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra trong một số trường hợp. Điều 4 của nghị định yêu cầu người có thẩm quyền chuyển hồ sơ cho cơ quan tiến hành tố tụng hình sự khi vụ việc có dấu hiệu tội phạm, trong đó có: giả mạo giấy tờ, tài liệu; khai thác dữ liệu trái phép; xâm phạm danh dự, nhân phẩm người lao động trong quá trình xử lý kỷ luật; mua bán người; tái phạm về sử dụng lao động trẻ em.
Tống đạt quyết định xử phạt bằng phương thức điện tử. Khi hạ tầng cho phép, quyết định có thể được gửi qua email, tin nhắn hoặc nền tảng xác thực số — thay vì chỉ gửi văn bản giấy như trước.
6. Checklist: hợp đồng lao động của bạn có đang bị vi phạm?
Đối chiếu nhanh 7 dấu hiệu sau. Chỉ cần một dấu hiệu đúng, bạn nên yêu cầu công ty giải trình bằng văn bản:
1. ☐ Thử việc xong, đạt yêu cầu, nhưng chưa ký hợp đồng lao động chính thức và vẫn đang đi làm.
2. ☐ Bị yêu cầu thử việc lần thứ hai cho cùng một vị trí.
3. ☐ Thời gian thử việc dài hơn mức đã thỏa thuận trong văn bản, hoặc dài hơn mức tối đa tại Điều 25 Bộ luật Lao động 2019 (bảng ở mục 3).
4. ☐ Lương thử việc dưới 85% mức lương chính thức của vị trí đó.
5. ☐ Đã ký hợp đồng nhưng không được giao một bản để giữ.
6. ☐ Đi làm quá 60 ngày mà chưa thấy công ty đăng ký BHXH.
7. ☐ Mức lương ghi trên hợp đồng thấp hơn nhiều so với lương thực nhận (dấu hiệu kê khai thiếu căn cứ đóng BHXH).
Dấu hiệu số 7 rất phổ biến và thường bị hiểu nhầm là "để đỡ thuế cho cả hai bên". Thực tế người chịu thiệt dài hạn là người lao động: mức hưởng lương hưu, thai sản, thất nghiệp đều tính trên mức đóng, không tính trên số tiền bạn thực nhận.
7. Nếu phát hiện vi phạm, làm gì?
Bước 1 — Thu thập bằng chứng. Hợp đồng lao động (nếu có), bảng lương, sao kê ngân hàng nhận lương, tin nhắn/email trao đổi với quản lý về việc ký hợp đồng. Tra cứu quá trình đóng BHXH của mình trên ứng dụng VssID để biết chính xác công ty đã đóng đến tháng nào.
Bước 2 — Yêu cầu bằng văn bản. Gửi email hoặc văn bản cho phòng nhân sự, nêu rõ đề nghị ký hợp đồng lao động / truy đóng BHXH và giữ lại bằng chứng đã gửi. Nhiều trường hợp dừng ở bước này là xong, vì doanh nghiệp không muốn rủi ro bị thanh tra.
Bước 3 — Khiếu nại tới cơ quan có thẩm quyền. Nếu không được giải quyết, có thể phản ánh tới cơ quan bảo hiểm xã hội nơi doanh nghiệp đăng ký hoặc cơ quan quản lý nhà nước về lao động tại địa phương.
Bước 4 — Đọc lại hợp đồng trước khi ký cái tiếp theo. Phần lớn thiệt hại kể trên bắt nguồn từ việc ký một bản hợp đồng không ai đọc kỹ. Nếu bạn đang cầm trên tay một bản hợp đồng lao động sắp ký, hãy đối chiếu với checklist hợp đồng lao động 2026 và bài Hợp đồng thử việc: quyền lợi thực sự của bạn trước khi đặt bút.
Tóm tắt
- Nghị định 283/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 10/9/2026, thay thế Nghị định 12/2022/NĐ-CP.
- Mức phạt ghi trong nghị định áp dụng cho cá nhân; doanh nghiệp bị phạt gấp đôi (Điều 7).
- Lỗi về thử việc và giao kết hợp đồng: 2 – 5 triệu (cá nhân) → 4 – 10 triệu (doanh nghiệp). Thời gian thử việc tối đa: 180 / 60 / 30 ngày hoặc 06 ngày làm việc tùy vị trí (Điều 25 BLLĐ 2019), và chỉ được thử việc một lần cho mỗi công việc.
- Chậm đóng BHXH: phạt 12 – 15% tổng số tiền chậm đóng. Trốn đóng: 18 – 20% tổng số tiền trốn đóng. Cả hai đều tối đa 75 triệu (cá nhân) → 150 triệu (tổ chức), cộng thêm 0,03%/ngày trên số tiền và số ngày vi phạm, và vẫn phải đóng bù đủ.
- Lần đầu tách bạch "chậm đóng" và "trốn đóng" thành hai khung xử phạt riêng.
---
Không chắc hợp đồng lao động của mình có điều khoản bất lợi nào không? Upload bản hợp đồng lên HợpĐồng AI — AI sẽ đối chiếu với Bộ luật Lao động 2019 và các quy định hiện hành, chỉ ra điều khoản có vấn đề kèm gợi ý cách thương lượng. Kết quả trong 60 giây, 3 lần đầu miễn phí.